Waarom schrijf je in het Spaans hola met een h, terwijl je die letter helemaal niet uitspreekt? En waarom bestaan er woorden als hacer, hijo en harina, terwijl hun oude voorgangers met een f begonnen? De geschiedenis van de Spaanse stomme h is een klein taalraadsel met een verrassend verhaal.
Wie Spaans leert, krijgt er vroeg of laat mee te maken: de h staat er wel, maar je hoort hem niet. Hola klinkt als ola, hombre als ombre en hacer begint gewoon met een a-klank. Waarom heeft die letter dan eigenlijk nog een plek in het alfabet?
Het antwoord ligt eeuwen terug, toen het Spaans nog volop in ontwikkeling was.
Eerst was er een F
In het Latijn begonnen veel woorden met een f. Toen het Latijn zich op het Iberisch Schiereiland ontwikkelde tot onder meer het Castiliaans, veranderde de uitspraak van sommige van die woorden. De f aan het begin werd in bepaalde woorden geleidelijk een aangeblazen klank, vergelijkbaar met de Engelse h.
Zo veranderde farina in harina (meel), filium in hijo (zoon) en facere in hacer (doen of maken). Ook fumo werd humo (rook) en ferire veranderde in herir (verwonden).
Die verandering voltrok zich niet van de ene op de andere dag. De uitspraak en spelling varieerden lange tijd en de ontwikkeling verspreidde zich geleidelijk over verschillende gebieden. De Spaanse taalacademie RAE beschrijft hoe de aangeblazen h-klank zich ontwikkelde uit de Latijnse f.
De H was vroeger niet stil
In het middeleeuwse Castiliaans werd de h in woorden die uit een Latijnse f waren ontstaan, daadwerkelijk uitgesproken. Het ging om een ademachtige klank, vergelijkbaar met de h in het Engelse house.
Vanaf de late middeleeuwen raakte de schrijfwijze met een h steeds meer ingeburgerd. In de zestiende eeuw verdween de aangeblazen uitspraak grotendeels uit het algemene Spaans. De letter bleef echter in de spelling staan.
En zo kreeg het Spaans een letter die je wel schrijft, maar doorgaans niet uitspreekt. De spelling bewaart daarmee een stukje geschiedenis dat je aan de uitspraak niet meer kunt horen.
Waarom is de H nooit afgeschaft?
Dat is een logische vraag. Als een letter geen geluid meer vertegenwoordigt, waarom zou je hem dan blijven schrijven?
De h is op verschillende manieren nuttig als historische aanwijzing. Hij laat zien waar woorden vandaan komen en kan verbanden tussen woorden zichtbaar maken. Denk aan hijo en het verwante filial, of humo en fumar. De h bewaart dus informatie over de geschiedenis van woorden, ook al hoor je hem niet.
Daarnaast komt de h in Spaanse woorden uit verschillende talen voor, waaronder het Latijn, Grieks en Arabisch. De spelling is door de eeuwen heen niet overal op dezelfde manier veranderd. Daardoor is er geen eenvoudige regel die verklaart waarom iedere h wel of niet behouden bleef.
Er zijn door de geschiedenis heen voorstellen gedaan om de Spaanse spelling eenvoudiger te maken, maar de h is gebleven.
In Andalusië hoor je soms nog een spoor van vroeger
Voor wie in Andalusië woont, is er nog een aardige twist. In sommige Andalusische dialecten wordt de h die oorspronkelijk uit een Latijnse f is ontstaan, nog steeds aangeblazen uitgesproken. Dat geldt niet voor alle sprekers of alle woorden, maar het verschijnsel bestaat nog altijd.
Het woord hondo (diep) kan bijvoorbeeld in bepaalde Andalusische uitspraken klinken als jondo. Dat hoor je ook terug in de term cante jondo, de diep doorvoelde stijl van flamenco.
De uitspraak verschilt per streek en spreker. Het is dus geen kwestie van goed of fout Spaans, maar van regionale taalgeschiedenis.
En die andere Spaanse H-woorden?
Niet iedere h in het Spaans komt van een Latijnse f. Woorden als hombre, haber en hoy hebben hun eigen geschiedenis. Andere woorden met een h zijn via het Arabisch, Grieks of andere talen in het Spaans terechtgekomen. Denk aan almohada (kussen), alcohol en helicóptero.
Bij de meeste gewone Spaanse woorden blijft de h stil. In sommige leenwoorden, zoals hámster of hándicap, kan de letter juist wel met een aangeblazen klank worden uitgesproken.
Een letter die zijn stem verloor
De Spaanse h is dus geen zinloze overblijfsel uit een ver verleden. Hij vertelt iets over hoe het Spaans zich heeft ontwikkeld, hoe klanken veranderden en hoe de spelling soms langer vasthoudt aan het verleden dan de uitspraak.
De volgende keer dat je hola zegt, kun je bedenken dat die stille h ooit een geluid had. Al hoef je hem tijdens je Spaanse les natuurlijk niet ineens weer uit te spreken.
Lees meer over de Spaanse taal hier. Of volg onze lessen.
