Columbus ontdekte Amerika, maar wie zag het land als eerste?
Op 12 oktober 1492 zette Christoffel Columbus voet aan wal in het Caribisch gebied. Spanje viert die datum nog altijd als nationale feestdag. Maar de ontdekking die de geschiedenisboeken haalde, begon met een zeeman die zijn beloning nooit kreeg, een ontdekkingsreiziger die niet wist waar hij was en een continent dat allang bewoond was.
Het is een van de bekendste verhalen uit de geschiedenis. Drie schepen vertrekken vanuit Spanje, varen wekenlang over een onbekende oceaan en bereiken uiteindelijk land. De kapitein wordt een legende en de wereld verandert voorgoed.
Alleen klopt het verhaal niet helemaal zoals we het op school leerden. Want wie zag het land als eerste? Waar ging Columbus eigenlijk aan land? En waarom vieren de Spanjaarden deze gebeurtenis ruim vijf eeuwen later nog steeds?
Vijf weken op zee
Op 3 augustus 1492 vertrok Christoffel Columbus vanuit de haven van Palos de la Frontera in de provincie Huelva. Hij had drie schepen tot zijn beschikking: de Santa María, de Pinta en de Niña. Columbus was geen Spanjaard. Christoffel Columbus (Cristóbal Colón in het Spaans) was van Genuese afkomst, uit de Republiek Genua, het huidige Italië.
Hij voer in 1492 onder de Spaanse vlag, omdat hij steun en financiering had gekregen van de Spaanse vorsten Isabella van Castilië en Ferdinand van Aragón. Columbus wilde een westelijke zeeroute naar Azië vinden. De handel in specerijen en andere kostbare goederen was lucratief, maar de bestaande handelsroutes waren omslachtig. Een route over de Atlantische Oceaan leek een aantrekkelijk alternatief.
Na een tussenstop op de Canarische Eilanden vertrok de vloot op 6 september westwaarts. Wekenlang was er niets dan water. De bemanning werd onrustig en de onzekerheid groeide. Niemand aan boord kon met zekerheid zeggen wanneer er land zou verschijnen. In de nacht van 11 op 12 oktober kwam daar verandering in.
De man die het land als eerste zag
Volgens de overgeleverde verslagen was het de zeeman Rodrigo de Triana die rond twee uur ’s nachts land zag vanaf de Pinta. Hij riep dat er land in zicht was, waarna het signaal aan de andere schepen werd doorgegeven.
Er stond een beloning op het als eerste ontdekken van land: de Spaanse vorsten hadden een jaarlijkse uitkering van 10.000 maravedís beloofd. Columbus had daar zelf nog een zijden wambuis aan toegevoegd.
Maar er was een probleem. Columbus beweerde dat hij de avond ervoor al een licht had gezien, dat leek op een kaars die in de verte op en neer bewoog. Een andere opvarende zou dat licht eveneens hebben waargenomen. Columbus beschouwde zijn waarneming als bewijs dat hij het land als eerste had ontdekt. De beloning ging uiteindelijk naar hem.
Voor Rodrigo de Triana bleef de eer dus over, terwijl Columbus met de jaarlijkse uitkering naar huis ging. Of de zeeman daar werkelijk zo boos over was dat hij later naar Noord-Afrika vertrok en zich tot de islam bekeerde, zoals sommige historische verhalen beweren, is minder zeker. Dat verhaal wordt al eeuwen verteld, maar is niet onomstotelijk vastgesteld.
De geschiedenis heeft in ieder geval een merkwaardige winnaar aangewezen. Wie het land daadwerkelijk als eerste zag, kreeg de beloning niet.
Guanahani werd San Salvador
Toen het eindelijk licht werd, naderden de schepen het eiland. Columbus ging met een gewapende sloep aan land en nam het gebied namens de Spaanse kroon in bezit. Hij gaf het eiland de naam San Salvador, wat ‘Heilige Verlosser’ betekent.
De oorspronkelijke bewoners kenden hun eiland als Guanahani. Zij behoorden tot de Taíno-volken, die al lang vóór de komst van de Europeanen in het Caribisch gebied leefden. De eerste ontmoetingen verliepen aanvankelijk via uitwisseling van goederen. De eilandbewoners brachten onder meer katoen, papegaaien en speren mee. De Europeanen hadden onder andere kralen, rode mutsen en kleine belletjes bij zich.
Columbus viel het goud op dat sommige bewoners droegen. Hij wilde weten waar het vandaan kwam en zocht naar gebieden waar meer van het kostbare metaal te vinden was.
In zijn verslag schreef hij ook over de mogelijkheden om de bewoners tot het christendom te bekeren en hen als dienaren in te zetten. Hij nam uiteindelijk zes mensen mee naar Spanje. Het was daarmee vanaf het begin duidelijk dat de expeditie niet alleen om geografische nieuwsgierigheid draaide, maar ook om macht, rijkdom en religie.
En het eiland waarop Columbus aan land ging? Dat weten we niet met volledige zekerheid. San Salvador in de huidige Bahama’s geldt als de meest gangbare identificatie van Guanahani, maar historici hebben ook andere eilanden als mogelijke locatie aangewezen.
Columbus dacht dat hij Azië had bereikt
Misschien wel het opmerkelijkste detail van de hele onderneming: Columbus bleef ervan overtuigd dat hij Azië had bereikt. Hij zocht een route naar het oosten van Azië en dacht eilanden te hebben gevonden in de buurt van Japan en China. De bewoners noemde hij daarom ‘indianen’, een benaming die eeuwenlang in gebruik bleef.
De naam zegt vooral iets over de vergissing van de ontdekkingsreiziger. Columbus had een nieuwe wereld voor Europa bereikbaar gemaakt, maar begreep zelf niet precies waar hij was aangekomen.
Hij maakte na zijn eerste reis nog drie expedities naar het westen. Ook toen bleef hij zoeken naar een verbinding met Azië. In 1506 overleed hij in Valladolid, zonder volledig te beseffen hoe ingrijpend zijn eerste oversteek de Europese kennis van de wereld had veranderd.
Was Columbus werkelijk de eerste?
Het woord ‘ontdekking’ vraagt om enige nuance. De Amerika’s waren al duizenden jaren bewoond door inheemse volken met eigen culturen, talen, handelsnetwerken en samenlevingen. Voor hen viel er op 12 oktober 1492 weinig te ontdekken aan hun eigen woongebied.
Bovendien waren Europese zeevaarders al eerder in Noord-Amerika geweest. Vikingen bereikten rond het jaar 1000 delen van het huidige Canada. Archeologische vondsten bij L’Anse aux Meadows in Newfoundland bevestigen dat er daar een Noorse nederzetting bestond, eeuwen vóór Columbus.
Wat Columbus wel deed, was een langdurig contact tussen Europa en de Amerika’s op gang brengen dat de wereldgeschiedenis ingrijpend veranderde. Na zijn reizen volgden Spaanse veroveringen, kolonisatie, missionering en grootschalige handel.
De gevolgen waren enorm. Europese machten verwierven gebieden en rijkdom, terwijl inheemse bevolkingen te maken kregen met geweld, gedwongen arbeid, verlies van land en ziekten die vanuit Europa werden geïntroduceerd. In veel gebieden leidde dit tot een dramatische bevolkingsafname.
De uitwisseling tussen de continenten veranderde ook het dagelijks leven aan beide kanten van de oceaan. Producten als aardappelen, maïs, tomaten en cacao vonden uiteindelijk hun weg naar Europa. Paarden, runderen en andere dieren werden vanuit Europa naar Amerika gebracht.
De reis van Columbus was dus geen losstaand avontuur. Ze vormde het begin van een historische ontwikkeling waarvan de gevolgen tot op de dag van vandaag merkbaar zijn.
Waarom Spanje 12 oktober viert
In Spanje staat 12 oktober bekend als de Fiesta Nacional de España, de nationale feestdag. De datum herdenkt de aankomst van Columbus in Amerika en de historische band die daaruit tussen Spanje en grote delen van de Amerika’s ontstond. De feestdag werd in 1918 officieel ingesteld onder koning Alfonso XIII. De huidige wettelijke regeling dateert uit 1987. De dag staat tegenwoordig ook in het teken van de Spaanse staat, de nationale vlag en de krijgsmacht.
In Madrid vindt traditioneel een grote militaire parade plaats, bijgewoond door de koning, de koninklijke familie en vertegenwoordigers van de Spaanse overheid. De feestdag wordt daarnaast geassocieerd met de historische en culturele banden tussen Spanje en de Spaanstalige wereld.
De betekenis ervan ligt echter gevoelig. Waar de datum voor sommigen staat voor Spaanse geschiedenis, taal en internationale invloed, herinnert ze anderen juist aan kolonisatie en de gevolgen daarvan voor de oorspronkelijke bewoners van Amerika. Die verschillende perspectieven maken 12 oktober tot meer dan een vrije dag op de Spaanse kalender.
En de man om wie het allemaal draaide? Die bleef tot zijn dood denken dat hij Azië had bereikt.
