Portmán, in de provincie Murcia. Het zou een geweldige kustplaats kunnen zijn. Een mooie baai, bergen eromheen en volop potentie om uit te groeien tot een mondaine badplaats. Ware het niet dat er een flinke smet op dit gemoedelijke stadje rust.
Op het eerste gezicht lijkt er weinig aan de hand. Tot je de pamfletten aan de huizen ziet hangen. Dan wordt duidelijk dat achter het rustige straatbeeld een conflict schuilgaat dat al tientallen jaren duurt.
De baai van Portmán werd tientallen jaren gebruikt als stortplaats voor mijnbouwafval. Vanaf de jaren vijftig werd door de mijnindustrie enorme hoeveelheden afval via leidingen rechtstreeks de Middellandse Zee in gespoten. In de loop der jaren verdween de oorspronkelijke baai vrijwel volledig onder miljoenen tonnen mijnbouwresidu. De mijnbouw stopte uiteindelijk, maar het probleem bleef.
Een strand dat er eigenlijk niet hoort te zijn
Het opvallende is dat de huidige kustlijn grotendeels bestaat uit het materiaal dat daar door de mijnindustrie is gestort. Daarom wordt al jaren gesproken over de regeneratie van de baai.
Het Spaanse ministerie van Ecologische Transitie heeft in februari 2026 de eerder opgeschorte werkzaamheden voor het actualiseren van het regeneratieproject opnieuw opgestart. Een gespecialiseerd ingenieursconsortium werkt momenteel aan een nieuw project en aan de onderzoeken die nodig zijn voor de milieueffectbeoordeling. Daarmee lijkt er eindelijk weer beweging in een dossier dat jarenlang muurvast zat.
Maar er is een probleem.
Bewoners zijn bang dat ‘regenereren’ gewoon ‘afdekken’ betekent
Een belangrijk onderzoek van het Spaanse CEDEX heeft namelijk gekeken naar een oplossing waarbij het aanwezige materiaal grotendeels blijft liggen en wordt afgedekt en gestabiliseerd. De nieuwe kustlijn zou dan met zand worden aangelegd, zonder het grootste deel van het mijnbouwafval te verwijderen.
Voor de Spaanse overheid kan dat een technisch veiligere en beter beheersbare oplossing zijn. Voor veel inwoners van Portmán is het simpelweg het probleem begraven.
In juli kwamen bewoners opnieuw in actie. Zij eisen dat het mijnbouwafval daadwerkelijk wordt verwijderd en dat de historische haven van Portmán wordt teruggebracht. Volgens de bewoners is het afdekken van het afval geen echte regeneratie van de baai. Ook in augustus was er nog steeds frustratie. De bewonersvereniging klaagde toen over de vertraging van het project en het gebrek aan duidelijkheid over de toekomstige haven.
Van mijnbouwgebied naar toeristische bestemming
Ondertussen wordt Portmán wel degelijk klaargestoomd voor een andere toekomst. Binnen het toeristische duurzaamheidsplan is 1 miljoen euro beschikbaar voor onder meer de vernieuwing van Calle Mayor, verbetering van het voormalige Hospital de la Caridad, een uitzichtpunt bij de vissershaven en het beter zichtbaar maken van het historische erfgoed. Ook worden routes rond het oude mijngebied ontwikkeld.
Een mooi voorbeeld daarvan is de nieuwe culturele en ecologische route langs de Romeinse weg, de Villa del Paturro en de baai. Die wordt op 11 oktober 2026 georganiseerd en combineert het Romeinse verleden met het mijnbouwverleden en de huidige milieuproblematiek van Portmán.
Het is die combinatie die Portmán interessant maakt. Je hebt er Romeinse geschiedenis, industrieel erfgoed, spectaculaire landschappen én een van de meest bijzondere milieuproblemen van Spanje op nog geen paar kilometer van elkaar.
Peñarroya: het bedrijf achter de vervuiling
De naam die in Portmán steeds terugkomt is Peñarroya, een Franse mijnbouwmaatschappij die vanaf 1957 op grote schaal mijnbouw bedreef in de Sierra Minera van Cartagena-La Unión. Voor het wassen en verwerken van het gewonnen lood, zink en andere mineralen werd het Lavadero Roberto gebouwd.
Het afvalwater en de mijnbouwresten werden vervolgens via leidingen rechtstreeks in de baai geloosd. Dat ging jarenlang door, soms met duizenden tonnen per dag. Tussen 1957 en 1990 zou ongeveer 60 miljoen ton mijnbouwafval in zee zijn beland.
Peñarroya deed dit overigens niet simpelweg illegaal. De lozingen waren destijds door de Spaanse overheid toegestaan. In 1993 werden voormalige directieleden van Peñarroya Spanje en Portman Golf zelfs vrijgesproken van een milieudelict, omdat de rechter oordeelde dat de overheid de lozingen had toegestaan en daarmee ook verantwoordelijk was voor het herstel van de schade.
Voor de inwoners van Portmán maakt dat het verhaal er waarschijnlijk niet minder wrang op. Hun baai verdween langzaam onder het afval van een industrie die inmiddels al lang verdwenen is.
En nu?
De grote vraag is wat er uiteindelijk met de baai gaat gebeuren. De overheid werkt aan een nieuw technisch ontwerp en wil uiteindelijk komen tot een veilige en stabiele kust en een milieutechnisch verantwoorde oplossing. Tegelijkertijd blijven bewoners druk uitoefenen om te voorkomen dat Portmán genoegen moet nemen met een oplossing waarbij het mijnbouwafval grotendeels blijft liggen.
Na tientallen jaren wachten is Portmán dus opnieuw volop in beweging. Alleen is nog steeds niet duidelijk of de toekomst van de baai begint met graven, afdekken of een combinatie van beide.
Is de baai gevaarlijk om in te zwemmen?
En dan is er nog het strand. Portmán wordt wel degelijk door toeristen bezocht, maar wie hier een typisch mediterraan zandstrand verwacht, komt voor een verrassing te staan. Het strand is opvallend donker, bijna zwart. Dat heeft alles te maken met het mijnbouwverleden van de baai.
Is zwemmen hier gevaarlijk? Zo simpel ligt het niet. De baai is officieel aangewezen als zwemwater en wordt gecontroleerd, maar de geschiedenis van zware metalen en mijnbouwafval maakt de plek anders dan een gewone badplaats. Bovendien kan het zwemadvies of de vlag ter plaatse veranderen. Wie hier wil zwemmen, doet er daarom verstandig aan altijd de actuele vlag en officiële aanwijzingen te volgen.
Het bijzondere is dat je hier gewoon toeristen ziet wandelen, zonnen en naar de baai kijken, terwijl onder dat ogenschijnlijk rustige oppervlak een milieuprobleem schuilgaat dat Spanje al tientallen jaren probeert op te lossen.
Foto’s: Angel Mulder
