Wie voor het eerst Spaans leert, merkt al snel dat sommige woorden helemaal niet Latijns klinken. Denk aan ojalá, aceituna, alcalde of almohada. Dat is geen toeval. Bijna acht eeuwen lang stond een groot deel van Spanje onder islamitisch bestuur. In die periode, bekend als Al-Andalus, kwamen duizenden Arabische woorden in de Spaanse taal terecht. Veel daarvan worden vandaag de dag nog dagelijks gebruikt. Hieronder staan tien bekende voorbeelden.
Ojalá
Misschien wel het bekendste voorbeeld. Het Spaanse ojalá betekent hopelijk of laten we hopen. Het woord is afgeleid van de Arabische uitdrukking in shā’ Allāh, wat letterlijk betekent: als God het wil.
Spanjaarden gebruiken het voortdurend. Je hoort bijvoorbeeld: Ojalá haga buen tiempo mañana – Hopelijk is het morgen mooi weer. De religieuze betekenis is grotendeels verdwenen, maar de Arabische oorsprong is nog duidelijk herkenbaar.
Aceite
Het Spaanse woord voor olie is aceite. Het komt van het Arabische az-zayt, wat simpelweg olie betekent.
Dat is niet vreemd, want tijdens Al-Andalus werden de olijventeelt en de productie van olijfolie verder ontwikkeld. Spanje is tegenwoordig de grootste producent van olijfolie ter wereld, en zelfs het woord waarmee de olie wordt aangeduid heeft Arabische wortels.
Aceituna
Ook aceituna, het Spaanse woord voor olijf, komt uit het Arabisch: az-zaytūna.
Olijven werden al veel eerder verbouwd, maar de Arabieren introduceerden nieuwe irrigatiemethoden en landbouwtechnieken waardoor de productie sterk toenam.
Almohada
Wie in een Spaans hotel slaapt, krijgt een almohada onder zijn hoofd. Het woord betekent kussen en komt van al-mukhadda.
Opvallend is het begin al-. Dat is het Arabische lidwoord en komt terug in honderden Spaanse woorden.
Alcalde
De burgemeester heet in Spanje een alcalde. Dat woord is afgeleid van al-qāḍī, dat oorspronkelijk rechter of magistraat betekende.
Door de eeuwen heen veranderde de betekenis, maar de Arabische oorsprong bleef behouden.
Almacén
Een almacén is een magazijn of opslagplaats. Het woord komt van al-makhzan.
Leuk detail: ook het Engelse woord magazine en het Franse magasin hebben uiteindelijk dezelfde Arabische oorsprong.
Acequia
In veel delen van Andalusië en rond Valencia zie je nog oude irrigatiekanalen die acequias worden genoemd.
Het woord komt van as-sāqiya, wat waterkanaal betekent. Op sommige plaatsen functioneren deze eeuwenoude irrigatiesystemen nog steeds.
Azúcar
Het Spaanse azúcar betekent suiker en is afkomstig van het Arabische as-sukkar.
Via de Arabische wereld verspreidde zowel het product als het woord zich over Europa. Ook het Nederlandse woord suiker heeft uiteindelijk dezelfde oorsprong.
Albahaca
Albahaca, oftewel basilicum, is eveneens een Arabisch leenwoord. Het is afgeleid van al-habaqa.
De plant werd tijdens Al-Andalus veel gebruikt in tuinen, geneeskunde en de keuken.
Guadalquivir
Niet alleen woorden, maar ook plaatsnamen verraden de Arabische invloed. De rivier Guadalquivir ontleent haar naam aan al-wādī al-kabīr, wat de grote rivier betekent.
Ook plaatsnamen als Guadarrama, Guadalhorce en Guadalupe beginnen met Guad-, een verbastering van het Arabische woord voor rivier of vallei.
Waarom zoveel woorden met ‘al-‘?
Wie goed oplet, ziet dat veel Spaanse woorden met Arabische oorsprong beginnen met al-. Dat is geen toeval. Al is in het Arabisch het bepaalde lidwoord, vergelijkbaar met de of het in het Nederlands.
Toen Arabische woorden in het Spaans werden overgenomen, bleef dat lidwoord vaak gewoon onderdeel van het woord. Daarom zie je het terug in woorden als almohada, alcalde, almacén, alfombra, albahaca en honderden andere voorbeelden.
Een levende erfenis
Taalkundigen schatten dat het Spaans ongeveer 4.000 woorden kent die direct of indirect uit het Arabisch afkomstig zijn. Ze vormen een tastbare herinnering aan bijna acht eeuwen waarin islamitische en christelijke culturen elkaar beïnvloedden.
Wie vandaag door Spanje reist, ziet die geschiedenis niet alleen terug in paleizen, moskeeën en oude stadscentra, maar hoort haar ook iedere dag terug in de taal.
