Wie vanuit Portugal Spanje binnenrijdt, moet de klok een uur vooruitzetten. Best merkwaardig als je bedenkt dat beide landen naast elkaar liggen. Nog opvallender: geografisch gezien zou een groot deel van Spanje helemaal niet in dezelfde tijdzone als Duitsland, Nederland en België moeten zitten, maar juist samen met Portugal en het Verenigd Koninkrijk.
Spanje leeft namelijk al sinds 1940 volgens een tijd die geografisch gezien eigenlijk een uur te ver vooruit ligt.
Een uur verschil met de zon
Het Spaanse vasteland en de Balearen liggen grotendeels in het gebied dat van nature bij Greenwich Mean Time (GMT) hoort, oftewel UTC+0. Dat is ook de standaardtijd van Portugal en het Verenigd Koninkrijk.
Toch gebruikt Spanje de Central European Time (CET), UTC+1. In de zomer wordt dat zelfs UTC+2 door de zomertijd. Daardoor staat de Spaanse klok een uur verder vooruit dan de geografische ligging eigenlijk doet vermoeden.
Dat merk je vooral aan het dagelijks leven. De zon staat in Spanje relatief laat op haar hoogste punt en gaat ’s avonds ook laat onder. In de zomer kan het daardoor nog tot ver na 21.00 uur licht zijn.
Franco zette de klok vooruit
De oorzaak ligt bij een besluit van de regering van Francisco Franco. Op 16 maart 1940 werd de klok in Spanje één uur vooruitgezet. Spanje ging daarmee van Greenwich-tijd naar de Midden-Europese tijd.
Dat gebeurde tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen Duitsland en verschillende andere Europese landen hun klokken eveneens op deze tijd hadden staan. De maatregel zou aanvankelijk tijdelijk zijn, maar Spanje zette de klok uiteindelijk niet meer terug naar de oorspronkelijke tijdzone.
Daarmee ontstond de merkwaardige situatie die we vandaag nog kennen: Spanje ligt geografisch grotendeels westelijk van de tijdzonegrens, maar gebruikt dezelfde standaardtijd als landen die veel verder naar het oosten liggen.
Was het een cadeau aan Hitler?
Dat is het verhaal dat je vaak hoort. Franco zou Spanje in 1940 bewust op Duitse tijd hebben gezet om dichter bij Hitler en nazi-Duitsland te komen.
Zo eenvoudig ligt het waarschijnlijk niet. Het besluit werd namelijk maanden voor de beroemde ontmoeting tussen Franco en Hitler in Hendaye genomen. Bovendien blijkt uit historisch onderzoek dat de officiële Spaanse verklaring vooral sprak over het synchroniseren van de Spaanse tijd met die van andere Europese landen.
De timing tijdens de oorlog en de aansluiting bij de Duitse tijd hebben er wel voor gezorgd dat de link met nazi-Duitsland hardnekkig is gebleven.
Waarom draait Spanje de klok niet gewoon terug?
Dat is de interessante vraag. Er zijn in Spanje al vaker discussies geweest over een terugkeer naar Greenwich-tijd. Een uur minder zou beter aansluiten bij de geografische ligging en zou volgens voorstanders ook kunnen helpen om het Spaanse dagelijkse ritme meer in overeenstemming te brengen met het natuurlijke daglicht.
Maar het is inmiddels ook een kwestie van gewenning, economie en internationale samenwerking. Spanje is al tientallen jaren gewend aan de huidige tijdzone en deelt die met een groot deel van Europa.
En dus blijft het merkwaardige bestaan: in Spanje kan het rond etenstijd nog volop licht zijn, terwijl je in Portugal op hetzelfde moment al een uur verder bent. Dit zou ook een mooie verklaring kunnen zijn waarom Spanjaarden zo laat eten. Hun klok loopt simpelweg een beetje vooruit.
