Wie door Andalusië reist, ziet overal symbolen. Een mannetje met zijn armen omhoog in Almería, een granaatappel in Granada, olijfbomen in Jaén en Hércules in Cádiz. Sommige zijn eeuwenoud, andere zijn bedacht voor een moderne huisstijl. En opvallend genoeg is niet alles wat wij als hét symbool van een provincie zien ook daadwerkelijk officieel.
De acht Andalusische provincies hebben ieder hun eigen officiële provinciale symbolen, meestal een wapen en een vlag. Sommige provincies hebben daarnaast een officieel grafisch symbool of logo. Tijd om eens te kijken wat er achter die afbeeldingen zit.
Almería: de Indalo is beroemd, maar niet officieel
Als er één afbeelding met Almería wordt geassocieerd, is het wel de Indalo. Het figuurtje met de armen omhoog en een boog boven het hoofd komt oorspronkelijk uit de prehistorische rotskunst. In de Cueva de los Letreros bij Vélez-Blanco zijn dergelijke afbeeldingen gevonden. De betekenis ervan is nooit met zekerheid vastgesteld. Het kan een jager zijn, maar ook een religieuze of symbolische voorstelling.
De Indalo werd later vooral bekend als beschermend teken. In onder meer Mojácar werd het figuurtje op witgekalkte huizen geschilderd om bescherming te bieden tegen onweer, het boze oog en ander onheil. Tegenwoordig staat hij op werkelijk alles wat uit Almería komt. Souvenirs, keramiek, huizen, logo’s en toeristische campagnes: de Indalo heeft een behoorlijk succesvol tweede leven.
Officieel provinciaal symbool? Nee. Het officiële wapen van Almería bestaat uit negen kwartieren met onder meer kastelen, graanbundels, bergen, sleutels en andere historische verwijzingen naar plaatsen in de provincie. De provinciale vlag bestaat uit de Cruz de San Jorge, de rode kruisvorm, met daarop het provinciale wapen.
Cádiz: Hércules en twaalf verhalen in één wapen
Het provinciale wapen van Cádiz is bijna een kleine geschiedenisles op zichzelf. Het bestaat uit twaalf kwartieren, waarin verschillende plaatsen uit de provincie zijn vertegenwoordigd.
Een van de opvallendste figuren is Hércules, de mythische held die twee leeuwen uit elkaar houdt. Hij vertegenwoordigt de stad Cádiz en verwijst naar de oude legende waarin Hércules wordt beschouwd als stichter van Gades, het huidige Cádiz.
Maar ook Algeciras, San Fernando, Arcos de la Frontera, Olvera, San Roque en andere plaatsen hebben een plek gekregen. Het resultaat is een wapen dat je eigenlijk van dichtbij moet bekijken, want er zit behoorlijk veel geschiedenis in verstopt.
De Diputación de Cádiz noemt het wapen en de vlag officieel de symbolen van de provincie.
Córdoba: kastelen, leeuwen en een opvallend eenvoudig wapen
Het provinciale wapen van Córdoba is een stuk overzichtelijker. Het bestaat uit een centraal schild met een rode leeuw op zilver, omringd door vier kastelen en vier leeuwen. Daarboven staat de Spaanse koninklijke kroon. De combinatie verwijst naar de historische verbondenheid met de koninkrijken Castilië en León. Het wapen werd in 2009 officieel geregistreerd als provinciaal symbool.
Ook de vlag is officieel vastgelegd: een paarse vlag met het provinciale wapen in het midden.
Granada: de granaatappel
Bij Granada wordt het een stuk makkelijker. Hier klopt het beeld dat veel mensen al hebben: de granaatappel is officieel onderdeel van de provinciale symboliek.
Het provinciale wapen bevat een natuurlijke granaatappel en daaromheen onder meer kastelen en leeuwen. In 2013 werd bovendien het grafische symbool ‘Granada Coronada’ officieel geregistreerd. Dat bestaat uit een granaatappel met een kroon. Ook het provinciale motto werd toen vastgelegd: ‘Granada es Provincia’.
De granaatappel is daarmee meer dan een verwijzing naar de naam van de provincie. Hij is daadwerkelijk onderdeel van de officiële identiteit van Granada.
Huelva: het wapen als visitekaartje
Huelva heeft geen Indalo-achtig icoon dat je op een souvenir herkent. De officiële provinciale identiteit draait vooral om het provinciale wapen en de vlag.
Het wapen is historisch van karakter en wordt ook vandaag nog gebruikt in de officiële identiteit van de Diputación. De provincie heeft bovendien een eigen moderne huisstijl, maar het historische wapen blijft het officiële herkenningsteken van de provinciale instelling. Het is misschien minder fotogeniek dan een prehistorisch mannetje of een granaatappel, maar heraldiek was duidelijk niet bedoeld om op Instagram te scoren.
Jaén: de provincie van de olijfboom
Bij Jaén ligt de link tussen landschap en identiteit voor de hand. Wie door de provincie rijdt, ziet zover het oog reikt olijfbomen. Toch is de olijfboom niet letterlijk het belangrijkste onderdeel van het officiële provinciale wapen. Dat is historisch-heraldisch opgebouwd met kastelen, leeuwen en centraal de Faz del Santo Rostro, het Heilige Gelaat.
De moderne visuele identiteit van de Diputación maakt de verbinding met de olijfboom wél heel duidelijk. Het officiële herkenningsteken bestaat uit een grote J, waarbij de punt is vervangen door een vorm die doet denken aan een olijfblad. De groene kleur verwijst eveneens naar de olijf en naar de provincie. Hier komen het officiële symbool en het beeld dat iedereen bij Jaén heeft dus mooi bij elkaar.
Málaga: geen espeto in het officiële wapen
En dan Málaga. De espeto zou waarschijnlijk bij een verkiezing van het populairste symbool van de provincie hoge ogen gooien. Toch staat er op het officiële provinciale wapen geen sardientje boven een houtvuurtje.
Het officiële wapen bestaat uit twee delen. Een deel is gebaseerd op het wapen van de stad Málaga, met onder meer de stad, de rotsen en de zee. Het andere deel bestaat uit twaalf rode en gouden banen, die verwijzen naar de twaalf gerechtelijke districten van de provincie, exclusief Málaga-stad.
De Diputación heeft daarnaast een modern officieel grafisch symbool: een M, opgebouwd uit een punt en twee schuine lijnen. De vorm verwijst volgens de provincie naar de combinatie van het binnenland en de kust.
De espeto mag dan onlosmakelijk verbonden zijn met Málaga, het heeft geen plek gekregen in het provinciale wapen.
Sevilla: NO8DO en tien gemeenten
Het provinciale wapen van Sevilla is misschien wel een van de meest ingewikkelde van Andalusië. Centraal staan San Fernando, San Isidoro en San Leandro, met daaronder het bekende motto NO8DO. Rond het centrale schild bevindt zich een soort ketting van tien kleinere wapens.
Die tien wapens vertegenwoordigen gemeenten die vroeger hoofdplaatsen van gerechtelijke districten waren: Carmona, Utrera, Cazalla de la Sierra, Lora del Río, Sanlúcar la Mayor, Estepa, Marchena, Morón de la Frontera, Osuna en Écija.
Ook de vlag van de Diputación is officieel vastgelegd en is groen met het provinciale wapen.
Acht provincies, acht verhalen
Wie alleen naar de toeristische beelden kijkt, zou verwachten dat Andalusië vooral bestaat uit olijfbomen, flamenco, sinaasappels en witte dorpen. De officiële symbolen vertellen een ander verhaal.
Ze laten vooral zien hoe sterk de geschiedenis nog aanwezig is. Koninkrijken, middeleeuwse steden, religie, oude handelsplaatsen, gerechtelijke districten en zelfs prehistorische rotstekeningen komen erin terug. En soms loopt de officiële geschiedenis achter op wat mensen zelf als symbool hebben gekozen. Zoals bij Almería. Want officieel heeft de provincie een ingewikkeld heraldisch wapen en een vlag met de Cruz de San Jorge.
Maar vraag een toerist om één symbool van Almería te tekenen en de kans is groot dat er gewoon een klein mannetje met zijn armen omhoog op papier verschijnt.
