Wie door Spanje reist, zal het ongetwijfeld opvallen. Plaatsnamen als Benalmádena, Benahavís, Benidorm, Benicàssim, Benissa en Benicarló beginnen allemaal met Ben-. Toeval is dat niet. De oorsprong ligt ruim duizend jaar terug, in de tijd van Al-Andalus, toen grote delen van Spanje onder islamitisch bestuur stonden.
Een Arabische familienaam
Het voorvoegsel Ben- is afgeleid van het Arabische woord ibn of bin, dat letterlijk ‘zoon van’ betekent. In de Arabische wereld werd het gebruikt om iemands afkomst aan te geven, vergelijkbaar met achternamen als Janssen of Pieters in Nederland.
Toen de Moren vanaf 711 grote delen van het Iberisch Schiereiland veroverden, ontstonden overal nederzettingen die werden genoemd naar de familie, stam of landeigenaar die er woonde. Veel van die namen zijn door de eeuwen heen verbasterd, maar het begin Ben- bleef behouden.
Benalmádena
Een van de bekendste voorbeelden aan de Costa del Sol is Benalmádena. Over de oorsprong bestaan verschillende theorieën. De meest geaccepteerde verklaring is dat de naam afkomstig is van Ibn al-Ma’din, wat ongeveer ‘de zoon van de mijnen’ of ‘mensen van de mijn’ betekent. Dat zou verwijzen naar de ijzer- en okermijnen die vroeger in de omgeving lagen.
Andere historici denken dat de naam verband houdt met al-madina, het Arabische woord voor stad. Omdat er weinig geschreven bronnen zijn, blijft de exacte oorsprong onderwerp van discussie.
Benahavís
Ook Benahavís heeft een Arabische oorsprong. Waarschijnlijk is de naam afgeleid van Ibn Habis of Ben Habís, de naam van een Moorse leider of grondbezitter die in deze bergachtige streek woonde.
Het witte dorp, tegenwoordig geliefd vanwege de gastronomie en luxe villa’s, was in de middeleeuwen een strategische locatie. Vanaf het nabijgelegen Castillo de Montemayor kon men de kust en de toegangswegen uitstekend controleren.
Benidorm
Misschien wel de bekendste Spaanse badplaats met een Ben- in de naam is Benidorm. Ook hier wijzen historici naar een Arabische oorsprong, waarschijnlijk Bani of Ibn Dorm, al bestaat er geen volledige overeenstemming over de precieze betekenis.
De naam is in de loop der eeuwen veranderd, maar de Arabische wortels zijn duidelijk herkenbaar.
Nog veel meer voorbeelden
Wie goed kijkt, ziet dat Spanje vol staat met plaatsnamen die aan de Arabische periode herinneren. Vooral in Andalusië en de regio Valencia komen ze veel voor.
Bekende voorbeelden zijn:
- Benissa
- Benicàssim
- Benicarló
- Benijófar
- Benaoján
- Benamargosa
- Benamocarra
- Benarrabá
- Benadalid
- Benacazón
Vrijwel allemaal verwijzen ze oorspronkelijk naar een familie, stam of persoon die zich ooit op die plek vestigde.
Niet alleen Ben-
Ook andere Spaanse plaatsnamen verraden de invloed van het Arabisch. Namen die beginnen met Guad-, zoals Guadalquivir, Guadarrama en Guadalhorce, zijn afgeleid van het Arabische wadi, wat rivier of vallei betekent.
Daarnaast komen voorvoegsels als Al- veel voor, bijvoorbeeld in Almería, Algeciras, Alcalá en Alcántara. Ook deze namen stammen uit de tijd van Al-Andalus.
Een geschiedenis die voortleeft
Hoewel de islamitische heerschappij in Spanje al meer dan vijf eeuwen geleden eindigde, leeft die geschiedenis nog altijd voort in duizenden plaatsnamen. Iedere keer dat je een bord ziet met Benalmádena, Benahavís of Benidorm, kijk je eigenlijk naar een naam die zijn oorsprong vindt in het Arabisch.
Het is een tastbare herinnering aan bijna acht eeuwen waarin verschillende culturen samen het Spanje vormden dat we vandaag kennen.
