Wie de rood-oranje bergen van Las Médulas in het noordwesten van Spanje ziet, zou denken dat het landschap door een bizarre natuurramp is ontstaan. De grillige rotspieken, diepe kloven en enorme grotten lijken bijna buitenaards. Toch zit er een heel andere geschiedenis achter. Bijna tweeduizend jaar geleden besloten de Romeinen hier goud te winnen. Hun methode was zo rigoureus dat ze complete berghellingen lieten instorten. En de sporen daarvan zijn nog altijd zichtbaar.
Een goudmijn van ongekende omvang
Las Médulas ligt in El Bierzo, in de provincie León, in de regio Castilië en León. Vanaf de eerste eeuw na Christus begonnen de Romeinen hier op grote schaal goud te winnen. Het groeide uit tot de grootste dagbouwgoudmijn van het Romeinse Rijk.
De Romeinen waren niet van plan om met een houweel een beetje goud uit de rotsen te peuteren. Ze ontwikkelden een ingenieus, maar nogal meedogenloos systeem om complete delen van de berg af te breken. Daarbij maakten ze gebruik van enorme hoeveelheden water, een netwerk van kanalen en tunnels die diep in de berg waren aangelegd.
Het resultaat: een landschap dat door de mijnbouw ingrijpend werd veranderd.
Ruina montium: zo lieten de Romeinen bergen instorten
De techniek kreeg de naam ruina montium, letterlijk het instorten van de bergen. Het principe was even simpel als spectaculair.
De Romeinen legden waterreservoirs en honderden kilometers aan kanalen aan om water uit de bergen naar de mijn te leiden. Vervolgens werd dat water door een netwerk van ondergrondse gangen gestuurd. De druk die hierdoor ontstond, kon grote hoeveelheden aarde en gesteente losmaken en naar beneden laten storten.
Het losgekomen materiaal werd vervolgens met water uitgespoeld, zodat het goud van het overige sediment kon worden gescheiden. Een enorme operatie, waarvoor niet alleen technische kennis nodig was, maar ook veel arbeiders.
De Romeinse schrijver Plinius de Oudere beschreef de methode al in de eerste eeuw. Hij was zelf betrokken bij het bestuur van de mijnbouw en schreef over de enorme kracht waarmee de berghellingen bezweken.
Honderden kilometers aan kanalen
Om de mijn draaiende te houden, was een constante aanvoer van water noodzakelijk. Daarom bouwden de Romeinen een uitgebreid netwerk van kanalen door het bergachtige landschap. Sommige voerden water aan over grote afstanden; delen van het netwerk liepen tientallen kilometers door moeilijk terrein.
Volgens de regionale toeristische dienst telt het historische kanalennetwerk meer dan 400 kilometer aan tracés. Op verschillende plekken zijn de sporen nog terug te vinden in het landschap.
Het is een indrukwekkend staaltje techniek, zeker als je bedenkt dat de Romeinen dit deden zonder moderne machines. Het werk vereiste bovendien een enorme hoeveelheid menselijke arbeid. De mijnbouw veranderde niet alleen de bergen, maar ook het leven van de mensen die er woonden en werkten.
Van verwoeste berg naar werelderfgoed
Na ongeveer twee eeuwen kwam er een einde aan de Romeinse goudwinning. De Romeinen trokken weg en lieten een landschap achter dat ingrijpend was veranderd. De steile rode wanden, rotsformaties en diepe geulen zijn het resultaat van de mijnbouw, aangevuld met natuurlijke erosie en de begroeiing die zich in de eeuwen daarna ontwikkelde.
Wat ooit een industriële operatie was, is nu een bijzonder cultureel landschap. Kastanjebomen en eiken groeien tussen de rode rotsen en op verschillende plekken liggen meren en kleine waterpartijen die mede door de mijnbouw zijn ontstaan.
In 1997 werd Las Médulas opgenomen op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. De plek geldt als een uitzonderlijk voorbeeld van Romeinse mijnbouwtechniek en de invloed daarvan op het landschap.
Las Médulas laat zien hoe ver mensen bereid waren te gaan voor goud. De Romeinen verdwenen bijna tweeduizend jaar geleden uit de mijnen, maar hun zoektocht naar rijkdom heeft een landschap achtergelaten dat vandaag de dag nog altijd verbazing oproept.
Las Médulas bezoeken
Las Médulas is tegenwoordig een populaire bestemming voor wandelaars, natuurliefhebbers en geschiedenisliefhebbers. Je kunt door het gebied wandelen, oude mijngangen bekijken en vanaf verschillende uitzichtpunten de roodkleurige rotsformaties bewonderen.
Een van de bekendste uitzichtpunten is de Mirador de Orellán, op ongeveer acht kilometer van het dorp Las Médulas. Ook de grotten en tunnels in het voormalige mijngebied zijn indrukwekkend. Controleer ter plaatse welke routes en delen toegankelijk zijn; niet alle oude mijngangen zijn vrij te betreden.
Het gebied ligt in de streek El Bierzo, op ongeveer twintig kilometer van Ponferrada. Wie er een dagtrip van maakt, kan de natuur combineren met een bezoek aan de omliggende dorpen en de gastronomie van León.
Foto’s: Victor Andrés
