Waar in Spanje wonen de meeste honderdjarigen? En wat kunnen we van hen leren?
Wie aan gezond oud worden in Spanje denkt, ziet waarschijnlijk al snel de Costa del Sol voor zich. Veel zon, buitenleven, wandelen, verse vis en een mediterraan dieet. Klinkt logisch. Maar als we kijken naar waar de meeste mensen daadwerkelijk uitzonderlijk oud worden, leidt het spoor ergens heel anders naartoe.
Naar Galicië. En dan vooral naar de provincie Ourense.
Een Spaanse Blue Zone?
Wereldwijd kennen we het fenomeen van de zogenaamde Blue Zones: gebieden waar opvallend veel mensen een zeer hoge leeftijd bereiken. Sardinië, Okinawa en Ikaria zijn bekende voorbeelden.
Spanje heeft officieel geen erkende Blue Zone. Toch zijn wetenschappers inmiddels serieus aan het onderzoeken of delen van Galicië in die categorie zouden kunnen vallen.
Een onderzoeksteam van de Universidade de Vigo houdt zich hier inmiddels vier jaar mee bezig. De onderzoekers hebben in het zuiden van Galicië twee gebieden aangewezen met een uitzonderlijk hoge concentratie honderdjarigen: de zogenaamde ZEL-G Sur en ZEL-G Centro. De zuidelijke zone omvat inmiddels 34 gemeenten, voornamelijk in Ourense.
De cijfers zijn opmerkelijk.
In 2022 woonden er in Galicië 2.039 mensen van honderd jaar of ouder. Dat komt neer op ongeveer 75,8 honderdjarigen per 100.000 inwoners. Alleen Castilla y León lag hoger. Het Spaanse gemiddelde was 41,4 per 100.000 inwoners.
Nog opvallender: Ourense en Soria stonden als provincies bovenaan, met allebei ongeveer 127 honderdjarigen per 100.000 inwoners. Dat is bijna drie keer het Spaanse gemiddelde.
Het zijn niet de mensen aan de kust
Misschien wel het meest opvallende onderdeel van het onderzoek is de ligging. De gebieden waar de meeste honderdjarigen wonen, liggen vooral in landelijke gebieden op middelgrote hoogte, niet aan de kust. Veel van de betrokken plaatsen liggen tussen ongeveer 400 en 900 meter boven zeeniveau.
De onderzoekers kijken daarom zelfs naar de mogelijke invloed van hoogte. Een lichte vermindering van de beschikbare zuurstof zou bepaalde beschermingsmechanismen in het lichaam kunnen activeren. Dat is nog geen bewezen verklaring, maar het is een van de interessante hypotheses die momenteel worden onderzocht.
De bergen van Galicië blijken dus misschien wel interessanter voor een lang leven dan een appartement met zeezicht. Al blijft dat laatste natuurlijk een stuk aantrekkelijker wakker worden.
Wat hebben deze honderdjarigen gemeen?
Er is niet één magisch ingrediënt gevonden. Geen wondermiddel, geen superfood en ook geen Spaans equivalent van een fontein van de jeugd. Het lijkt juist om een combinatie van factoren te gaan.
De onderzoekers zien bij de oudste inwoners onder meer veel dagelijkse beweging, sterke sociale contacten, een relatief rustig leven, een gematigd klimaat, weinig stress en een traditioneel voedingspatroon. En die beweging is heel anders dan hoe wij tegenwoordig vaak aan “sporten” denken.
De generatie die nu honderd wordt, ging niet drie keer per week naar de sportschool. Deze mensen bewogen gewoon hun hele leven. Werken op het land, lopen, boodschappen doen, huishoudelijk werk en lichamelijke activiteit waren onderdeel van de dag. Ook sociale contacten lijken belangrijk. Veel ouderen blijven onderdeel van hun gemeenschap en hebben dagelijks contact met anderen.
Een mooi voorbeeld is de bijna 110-jarige Esperanza Cortiñas, momenteel een van de bekendste oudste inwoners van Galicië. Zij speelt regelmatig kaart, gaat dansen en bleef lange tijd sociaal actief. Haar eigen verklaring voor haar hoge leeftijd? Onder meer blijven werken, lichamelijk en geestelijk actief blijven en nieuwsgierig zijn naar de wereld.
En hoe zit het met de rest van Spanje?
Spanje als geheel doet het overigens bijzonder goed. Volgens het Spaanse statistiekbureau INE bedroeg de levensverwachting bij geboorte in 2024 84,01 jaar. Voor vrouwen was dat 86,53 jaar en voor mannen 81,38 jaar.
Maar een hoge levensverwachting en veel honderdjarigen zijn niet precies hetzelfde. Een regio kan gemiddeld oud worden zonder uitzonderlijk veel mensen boven de honderd te hebben. Daarom is het onderzoek in Galicië zo interessant: daar wordt gekeken naar extreme levensduur en niet alleen naar het gemiddelde.
En daar komt een opmerkelijke tegenstelling naar voren. In absolute aantallen wonen de meeste honderdjarigen in grote bevolkingsrijke regio’s zoals Andalusië, Catalonië en Madrid. Maar wanneer je rekening houdt met het aantal inwoners, verandert het beeld volledig. Dan komen juist Castilla y León en Galicië bovenaan te staan.
De belangrijkste conclusie is misschien wel: Er bestaat niet één plek in Spanje waar je gegarandeerd langer leeft. De officiële cijfers laten bijvoorbeeld zien dat de levensverwachting per regio behoorlijk verschilt. Daarnaast kijkt het INE ook naar levensverwachting op gemeentelijk niveau. En gezondheid is meer dan leeftijd alleen.
Het INE meet bijvoorbeeld ook de kwaliteit van leven. In 2024 scoorden Navarra, La Rioja en Aragón het hoogst op de samengestelde kwaliteitsindex. Galicië stond daar juist niet bovenaan. Oud worden is niet hetzelfde als gezond oud worden.
Spanje versus Nederland
Dat Spanje verbazingwekkend hoog scoort op levensduur wordt nog duidelijker wanneer we de cijfers naast die van Nederland leggen. In Nederland lag de levensverwachting bij geboorte in 2025 op gemiddeld 82,1 jaar. In Spanje was dat in 2024 al 84,0 jaar. Een verschil van bijna twee jaar. Spaanse vrouwen worden gemiddeld 86,5 jaar en mannen 81,4 jaar.
Dat betekent overigens niet dat iedere Spanjaard automatisch langer leeft dan een Nederlander. Levensverwachting is een statistisch gemiddelde en wordt beïnvloed door allerlei factoren. Maar het verschil maakt de zoektocht naar het Spaanse geheim van gezond oud worden natuurlijk wel extra interessant.
Misschien is het geheim veel eenvoudiger
De onderzoekers uit Galicië lijken voorlopig vooral uit te komen op een combinatie van factoren die eigenlijk heel ouderwets klinkt. Bewegen. Buiten zijn. Weinig stress. Vers en eenvoudig eten. Sociale contacten onderhouden. Een doel hebben. En vooral: niet de hele dag zitten. Misschien is dat wel de grootste ironie.
We hebben tegenwoordig sportscholen, sporthorloges, apps om onze stappen te tellen en allerlei producten die beloven ons gezond te houden. Ondertussen bracht de generatie die nu honderd wordt een groot deel van zijn leven door met lopen, werken, koken, tuinieren, praten en samen zijn. Zonder smartwatch.
De wetenschap is nog lang niet klaar met het onderzoek naar de Galicische honderdjarigen. Maar één ding lijkt inmiddels duidelijk: wie in Spanje oud wil worden, hoeft misschien niet op zoek naar één geheim ingrediënt.
Het kan zomaar zijn dat een actief leven, goede sociale contacten, weinig stress en een eenvoudige leefstijl belangrijker zijn dan waar je precies woont.
Foto: Angel Mulder
