De migratiecrisis in Ceuta krijgt steeds grotere gevolgen voor Spanje. Terwijl de spanningen in de Spaanse exclave verder oplopen en inwoners woensdag massaal de straat op gingen, heeft de Spaanse regering nieuwe plannen goedgekeurd om de asiel- en immigratiewetgeving ingrijpend te hervormen.
De timing is opvallend. De crisis in Ceuta duurt inmiddels bijna een maand en heeft geleid tot groeiende frustratie onder inwoners, protesten en confrontaties tussen bewoners en migranten.
Protesten lopen uit de hand
Woensdag 26 augustus gingen meer dan 2.000 inwoners van Ceuta de straat op om te protesteren tegen de aanpak van de migratiecrisis door de regering in Madrid. De demonstranten eisten onder meer het vertrek van de migranten en het aftreden van de regeringsvertegenwoordiger in Ceuta.
De spanning liep later op bij Playa del Trampolín, waar nog altijd migranten verblijven. Een groep inwoners probeerde de migranten daar zelf te verdrijven. De politie moest ingrijpen om een directe confrontatie te voorkomen. Er werden stenen gegooid en de politie gebruikte onder meer traangas.
De situatie is daarmee veranderd van een migratieprobleem in een steeds groter maatschappelijk en politiek probleem. Op 2 september worden er landelijk grote demonstraties verwacht.
80.000 mensen kwamen binnen
De aanleiding ligt eind juli. In korte tijd kwamen naar schatting 80.000 mensen vanuit Marokko Ceuta binnen, voornamelijk door via zee naar de Spaanse exclave te zwemmen. De overgrote meerderheid keerde inmiddels terug naar Marokko, maar duizenden mensen zijn nog in Ceuta. Volgens recente schattingen gaat het om ongeveer 5.000 mensen, waaronder veel minderjarigen.
De opvangmogelijkheden van Ceuta raakten daardoor volledig overbelast. Een deel van de migranten verblijft al weken onder geïmproviseerde omstandigheden, onder meer op het strand van El Trampolín.
Spanje wil asielprocedure versnellen
Tegen deze achtergrond heeft de regering van Pedro Sánchez deze week twee voorontwerpen voor nieuwe wetgeving goedgekeurd. Spanje wil daarmee de bestaande regels voor asiel en internationale bescherming aanpassen aan het Europese Migratie- en Asielpact, dat deze zomer van toepassing is geworden.
Een van de belangrijkste veranderingen is dat asielaanvragen sneller moeten kunnen worden behandeld. Voor bepaalde aanvragen komt een versnelde procedure waarbij binnen ongeveer drie maanden een beslissing moet kunnen worden genomen.
Ook moet er aan de grens een uitgebreidere screening komen. Daarbij wordt onder meer gekeken naar identiteit, biometrische gegevens, veiligheid, gezondheid en eventuele kwetsbaarheid van de persoon.
Afwijzing en terugkeer dichter bij elkaar
Een belangrijk onderdeel van de hervorming is de koppeling tussen een afgewezen asielaanvraag en een eventueel terugkeerbesluit.
Daarmee wil Spanje voorkomen dat iemand van wie de asielaanvraag is afgewezen vervolgens nog maanden of jaren in een juridische tussenfase blijft hangen. Wie geen recht heeft op internationale bescherming, moet sneller kunnen terugkeren. Dat betekent overigens niet dat iedere migrant automatisch wordt uitgezet. De nieuwe regels moeten juist onderscheid maken tussen mensen die bescherming nodig hebben en mensen die daar volgens de procedure geen recht op hebben.
De regering benadrukt bovendien dat de rechten van asielzoekers en kwetsbare groepen, waaronder alleenstaande minderjarigen, moeten worden beschermd.
Gevolg van de crisis?
Officieel presenteert Madrid de wetswijziging vooral als een noodzakelijke aanpassing aan Europese regelgeving. Maar het is moeilijk om de ontwikkelingen in Ceuta volledig los van elkaar te zien.
De enorme toestroom heeft laten zien hoe kwetsbaar het huidige systeem kan zijn wanneer in korte tijd tienduizenden mensen aankomen. Tegelijkertijd neemt de politieke druk op de regering toe. De regering heeft inmiddels zelfs de situatie in Ceuta aangemerkt als een kwestie van nationale veiligheidszorg en werkt aan aanvullende maatregelen voor de stad.
De Europese regels geven Spanje bovendien meer mogelijkheden om asielaanvragen sneller af te handelen en terugkeerprocedures te versnellen.
Nog geen nieuwe wet
De veranderingen zijn overigens nog niet definitief. Het kabinet heeft de voorstellen in eerste lezing goedgekeurd. Er volgen nog verdere procedures en parlementaire behandeling voordat de nieuwe regels daadwerkelijk van kracht kunnen worden.
Wat wel duidelijk is: de crisis in Ceuta is niet langer alleen een probleem van een kleine Spaanse exclave aan de grens met Marokko. De gebeurtenissen hebben het debat over migratie, asiel en grensbewaking in heel Spanje opnieuw op scherp gezet. En Madrid lijkt nu aan de regels te willen sleutelen om bij een volgende massale toestroom sneller te kunnen bepalen wie mag blijven en wie moet terugkeren.
Voor Ceuta komt die verandering waarschijnlijk geen moment te vroeg. Voor Spanje begint daarmee een nieuwe fase in het migratiedebat.
